Այսօր, ամբողջ աշխարհում, շատ ճարտարապետներ նախատեսում են կառուցել փայտե երկնաքերեր: Կարող՞ է, արդյոք, էկոլոգիապես մաքուր փայտանյութը փոխարինել ցեմենտին ու պողպատին, կարող՞ են, արդյոք, բետոնե ջունգլիները վերափոխվել փայտե երկնաքերերով քաղաքային անտառների: Նորվեգիայում «Բերգեն և Օմեգա Բիլդինգ Սըսայըթի» (Bergen and Omegn Building Society) ընկերությունները նախատեսում են այս ամիս սկսել աշխարհի ամենաբարձր փայտե շենքի շինարարական աշխատանքները: Ինչպես գրում է The Local պարբերականը, 14 հարկանի շենքի բարձրությունը կկազմի 49 մետր: «Թրիթ» (Treet) կամ «Դը Թրի» (The Tree) անվանումը կրող շենքը կկառուցվի Բերգեն (Bergen) քաղաքի կենտրոնում: Շինության կոնստրուկցիոն շրջանակը կկառուցվի 1 մետր հաստությամբ շերտավոր լամինացված փայտանյութից, իսկ ապակի, բետոն և այլ շինանյութեր կօգտագործվեն բացառապես ֆասադային աշխատանքների իրականացման փուլում: Նախագծի կառուցապատող ընկերության պնդմամբ, սա անհրաժեշտ է, որպեսզի փայտանյութը պաշտպանվի արտաքին խոնավ միջավայրի ազդեցությունից: Բարձրահարկի կոնստրուկցիաների կառուցումը նախատեսվում է ավարտել 2015 թ-ի սկզբին, այնինչ 62 բնակարանների կեսն արդեն վաճառված է: Նշենք, որ «Թրիթ» նախագծի մասին հայտարարվել է 1 տարի առաջ, իսկ վերջինիս նպատակն է ցուցադրել, որ հնարավոր է փայտանյութից կառուցել բարձրահարկ էկոլոգիապես մաքուր շինություններ: Ի դեպ, վերջերս Յելի համալսարանի (Yale University) գիտնականները հաստատել են, որ շինարարության մեջ փայտանյութի օգտագործումը կբերի մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի ծավալների գլոբալ կրճատման անգամ անտառահատության ավելացման և անտառանյութի ավելի մեծ քանակությամբ սպառման պարագայում: Այսօր աշխարհի ամենաբարձր փայտե շենքը գտնվում է ավստրալիական Մելբուրն քաղաքում: 32 մետր բարձրությամբ «Ֆորտե» (Forte) անվանումը կրող շենքը շահագործման է հանձնվել 2012 թ-ի վերջին: Նշենք նաև, որ դեռևս 2012 թ-ին ճարտարապետ Մայքլ Գրինը հայտարարել էր Վանկուվերում 30 հարկանի փայտյա երկնաքերի կառուցման նախագծի մասին:

Լոնդոնում վաճառքի է հանվել «Էյչ-Էս-Բի-Սի» (HSBC) բանկի գլխավոր գրասենյակայի աշտարակը, որը, ինչպես գրում է The Financial Times պարբերականը, համարվում է քաղաքի ամենաընդարձակ և թանկ գրասենյակային երկնաքերը: Բրիտանական մայրաքաղաքում այս երկնաքերը բիզնես-կենտրոնների շրջանակում առաջին ռեկորդը սահմանել է դեռևս 2007 թ-ին, երբ իսպանական Metrovacesa ընկերությունը գնեց այն 1.83 մլրդ ԱՄՆ դոլարով: Փորձագետների կարծիքով, այս անգամ գործարքի գինը հնարավոր է բարձր լինի, քանի որ նախնական գինը սահմանված է 1.85 մլրդ ԱՄՆ դոլար: 44 հարկանի և 102 հազար քառակուսի մետր հատակների մակերեսով գրասենյակային երկնաքերը գտնվում է Լոնդոնի «Քենըրի Ուորֆ» (Canary Wharf) թաղամասում: Այն կառուցվել է 2002 թ-ին Նորման Ֆոսթերի ճարտարապետական բյուրոյի կողմից (Foster + Partners): 2008 թ-ին Metrovacesa ընկերությունը առաջացած ֆինանսական խնդիրների պատճառով ստիպված վաճառում է գրասենյակային աշտարակը իր նախկին սեփականատիրոջը` «Էյչ-Էս-Բի-Սի» բանկին: Այնուհետև 2009 թ-ին 1.34 մլրդ ԱՄՆ դոլարով աշտարակը գնում է հարավկորեական «Էն-Փի-Թս» (NPS) հիմնադրամը: Ի դեպ, ըստ կնքված պայմանագրի «Էյչ-Էս-Բի-Սի» բանկն իրավունք ունի վարձակալել երկնաքերը 13 տարի: Նշենք, որ անցած տարի Լոնդոնում 2 խոշոր գործարք է կնքվել, որոնց գինը գերազանցել 1.85 մլրդ ԱՄՆ դոլարը, սակայն 2 դեպքում էլ գնվել է ոչ թե մեկ շենք, այլ բիզնես համալիրներ` բաղկացած մի քանի շենքերից: Մասնավորապես, ամերիկյան «Բլեքսթոն Գրուփ» (Blackstone Group) ներդրումային ընկերությունը 2.85 մլրդ ԱՄՆ դոլարով Սինգապուրի անկախ հիմնադրամին վաճառեց «Բրոուդգեյթ» (Broadgate) թաղամասի բաժնետոմսերի 50 տոկոսը, իսկ քուվեյթյան «Սբ. Մարթինս» (St. Martins) ընկերությունը համարժեք գումարով հայ միլիարդատեր Տիգրան Իզմիրլյանից գնեց «Մոր Լոնդոն» (More London) համալիրը:

«Պենտոմինիում» (The Pentominium) նախագծի գլխավոր կապալառու «Տրիդենթ Միջազգային Հոլդինգը» (Trident International Holding) հայտարարել է 516 մետր բարձրությամբ աշտարակի շինարարական աշխատանքների հնարավոր վերսկսման մասին: Ի դեպ, շինարարության ավարտից հետո այս աշտարակը կդառնա աշխարհի ամենաբարձր բնակելի երկնաքերը` հետևում թողնելով նախկին տիտղոսակրին` Դուբայի «Փրինցես Թաուերին» (Princess Tower): Ինչպես պնդում է «Դուբայի հողային հարցերով դեպարտամենտը» (Dubai Land Department), ընկերությունը ակտիվորեն աշխատում է, որպեսզի հնարավոր լինի վերականգնել շինարարությունը ընթացիկ տարվա երրորդ եռամսյակում: 2009 թ-ին «Արաբական շինարարական ընկերությունը» (Arabian Construction Company) 400 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ պայմանագիր ստորագրեց աշտարակի շինարարության համար: Նույն տարվա հուլիսի 26-ին երկնաքերի շինարարությունը սկսվեց: Ըստ նախնական տվյալների` «Դուբայ Մարինա» (Dubai Marina) թաղամասում կառուցվող աշտարակի շինարարությունը պետք է ավարտվեր 2013 թ-ին, սակայն համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից հետո, 2011 թ-ին, ընկերությունը դադարեցրեց շինարարությունը` կառուցելով միայն 30 հարկ: Շինարարության ավարտից հետո «Պենտոմինիում» աշտարակը կդառնա Դուբայում բարձրությամբ երկրորդը` զիջելով միայն 828 մետր բարձրությամբ աշխարհի համար 1 «Բուրջ Խալիֆային»: Աշտարակը պետք է ունենա 122 հարկ, որտեղ կտեղակայվեն 172 շքեղ փենթհաուսներ նախագծված Իտալացի դիզայներ Սալվատորե Ֆերրագամոյի կողմից: Ի դեպ, Դուբայը արդեն համարվում է աշխարհի 4 ամենաբարձր բնակելի երկնաքերերի տունը: Մասնավորապես, Դուբայում է գտնվում աշխարհի ներկայիս ամենաբարձր բնակելի աշտարակը` 414 մետր բարձրությամբ «Փրինցեսս Թաուերը», 395 մետր բարձրությամբ «23 Մարինան» (23 Marina), 381 մետր բարձրությամբ «Էլիտ Ռեզիդենսը» (Elite Residence) և 337 մետր բարձրությամբ «Դը Թորչ» (The Torch) աշտարակը: «Էմփորիս» (Emporis) կայքի կատարած հետազոտության համաձայն` այսօր Դուբայում կարելի է հաշվել 1882 երկնաքեր, որից 869-ի շինարարությունն ավարտված է, 625 –ը գտնվում է նախագծման փուլում, 341-ը կառուցվում է, 46 –ը մնում են անկառույց, իսկ 1-ն էլ ապամոնտաժվել է:

Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաք Էր-Ռիադից ոչ հեռու տեղի է ունեցել «Աբդալա Արքայի անվան Միջազգային Այգիների» (the King Abdullah International Gardens (KAIG)) հիմնարկեքի արարողությունը: Ըստ նախնական տվյալների` շինարարության ավարտից հետո այստեղ կտեղակայվի աշխարհի խոշորագույն փակ բուսաբանական այգին: «Աբդալլա Արքայի անվան Միջազգային Այգիների» հիմնական շինարարական աշխատանքերը սկսվել են նախագծի առաջին փուլի ավարտից անմիջապես հետո, որի ընթացքում կատարվել են հողի հավասարեցման և տարածքի ցանկապատման աշխատանքները: Բուսաբանական այգու ընդհանուր մակերեսը կկազմի 2.5 մլն քառակուսի մետր: Աշխարհի խոշորագույն էկոլոգիական նախագծերից մեկը կբաժանվի 2 հատվածի` բաց և փակ: Բուսաբանական այգու փակ հատվածը կունենա կիսալուսնի ձև, որտեղ կտեղակայվի 100 հազար քառակուսի մետր մակերեսով հսկայական բուսաբանական այգի: Փակ բուսաբանական այգին կդառնա խոշորագույնն աշխարհում իր տեսակի մեջ և իր մակերեսով 5 անգամ կգերազանցի նույնօրինակ «Էդեմ նախագիծը» Մեծ Բրիտանիայի Քորնուոլ դքսությունում: Ինչպես նշում են նախագծի հեղինակները, այստեղ կլինեն 6 բաժիններ, որտեղ հիմնականում կներկայացվեն Արաբական թերակղզուն բնորոշ բուսականությունը: «Աբդուլլա Արքայի անվան Միջազգային Այգիների» բացօթյա հատվածում կլինի բացառապես բնական միջավայր` բույսերի բացօթյա թանգարան, սերմերի բանկ, ժայռե այգի: Բացի վերոնշյալներից, այստեղ կտեղակայվեն նաև գիտահետազոտական ինստիտուտներ, ծառայողական շինություններ, խանութ-սրահներ, ռեստորաններ և թատրոն: Նախագիծը լայնօրեն հագեցված է «կանաչ» տեխնոլոգիաներով, մասնավորապես` օգտագործվելու է այլընտրանքային էներգիա` արևի և քամու, ջրօգտագործման ծայրահեղ խնայող համակարգ, կեղտաջրերի մաքրում և կրկնօգտագործում:

56 –ամյա ճապոնացի ճարտարապետ Շիգերու Բանը (Shigeru Ban), ով վերջին 30 տարիների ընթացքում ամբողջ աշխարհում հայտնի է իր ստվարաթղթե կոնստրուկցիաներով, դարձել է 2014 թ-ի «Պրիտցկերյան մրցանակի» դափնեկիր: Իրենց ստեղծման առաջին օրվանից թուղթն ու ստվարաթուղթը եղել են ճարտարապետների գործունեության հիմնական միջոցները, սակայն ճապոնացի ճարտարապետը կարողացավ կոտրել այս կարծրատիպը, և վերջինները օգտագործել որպես շինանյութ: «Երբ ես օգտագործում էի որևէ թուղթ, ապա դրանց օգտագործումից հետո մնում էին ստվարաթղթե խողովակներ, որոնք իմ ձեռքում այնքան ամուր և ուժեղ էին թվում: Դրանից հետո ես որոշեցի այցելել այն գործարանները, որտեղ արտադրվում են այդ թղթերը և հասկացա, որ դրանք կարող են լինել ցանկացած երկարության, հաստության և տրամագծի», նշում է ճարտարապետը: Ինչպես նշում է հեղինակավոր մրցանակի ժյուրին, Բանն այս մրցանակն առաջին հերթին ստացել է իր մարդասիրական գործունեության համար, հետո նոր իր ստեղծած տների ու թանգարանների: Ժյուրիի անդամ Լորդ Պալամբոյի խոսքերով «Շիգերու Բանը բնության ուժն է, իսկ նրա կամավոր աշխատանքը լույս է բնական աղետներից տուժածների համար:» Ճարտարապետն իր փորձը սկսել է ժամանակավոր ցուցահանդեսային կոնստրուկցիաներից, այնուհետև ընդլայնել իր գործունեությունը ընդհուպ մինչև Փարիզի իր ժամանակավոր գրասենյակի յուրօրինակ շրջանակը: Բանը հանրաճանաչ դարձավ հիմնականում թղթից և ստվարաթղթից արագ կառուցվող ժամանակավոր կացարանների շնորհիվ: Նմանատիպ կացարանների առաջին նախագիծը ճարտարապետը իրականացրեց 1994 թ-ին Ռուանդայի փախստականների համար, այնուհետև ձեռք բերած փորձը օգտագործեց 1995 թ-ին ճապոնական Կոբե քաղաքում ավերիչ երկրաշարժից տուժածներին կացարաններով ապահովելու համար: 1995 թ-ին նա ստեղծեց «կամավոր ճարտարապետների ցանց», որպեսզի կարողանա օգնել բնական աղետներից տուժածներին Թուրքիայում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Հաիթիում և այլուր: Անցած տարի Նոր Զելանդիայի Քրայսթչըրչ (Christchurch) քաղաքում հանրության առաջ իր դռները բացեց ստվարաթղթե տաճարը: 2011 թ-ի փետրվարին տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժի արդյունքում քանդվել էր տեղական տաճարը, ուստի ճարտարապետին հանձնարարվել էր նախագծել նոր ժամանակավոր կառույց, որը կփոխարիներ իր նախորդին: Սակայն նշենք, որ ճարտարապետի գործունեությունը միայն մարդասիրությամբ չի սահմանափակվում: Նա նախագծել է նաև Փարիզի գեղարվեստական թանգարանի` «Պոմպիդու կենտրոնի» (Pompidou Centre) չինական գլխարկի տեսք ունեցող փայտե տանիքը, շվեյցարական հեռահաղորդակցության «Տամեդիա» (Tamedia) ընկերության 7-հարկանի գլխավոր գրասենյակի փայտե շրջանակը, որը չունի մետաղական միացումներ: 1979 թ-ից` «Պրիտցկերյան մրցանակի» ստեղծման օրվանից ի վեր ճապոնացի 7 ճարտարապետ արժանացել են այս հեղինակավոր մրցանակին: 1987 թ-ին այս մրցանակը ստացել է Կենզո Տանգեն (Kenzo Tange), 1993 թ-ին` Ֆումիհիկո Մակին (Fumihiko Maki), 1995 թ-ին` Տադաո Անդոն (Tadao Ando), 2010 թ-ին` Կազուո Սեջիմի և Ռյու Նիշիզավայի (Kazuyo Sejima and Ryue Nishizawa) համատեղ խումբը, իսկ անցած տարի այդ մրցանակը ստացել է Տոյո Իտոն (Toyo Ito):