Հայ-Իրանական սահմանին՝ Արաքս գետի վրա երկու հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման մտադրությունը արդեն տասնամյա պատմություն ունի: Դեռ 2001-ին այս ծրագրի արժեքը գնահատվում էր 60-80մլն ԱՄՆ դոլլար: 2007-ի մարտի 19-ին Հայաստանի և Իրանի միջև կնքված միջպետական պայմանագրի համաձայն, հայտարարվեց երկու՝ 140ՄՎտ հզորությամբ և 140 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ ՀԷԿ-երի շինարարության մասին: Այդ ժամանակ Հայաստանի Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց 2008-ին նախատեսվող շինարարության սկզբի մասին: Եվ վերջապես նախարարի ամենավերջին և ճշտված հայտարարությունը ՀԷԿ-երի շինարարության վերաբերյալ՝ շինարարությունը կսկսվի 2011-ի սկզբին և կկառուցվեն 2՝ 130 ՄՎտ հզորությամբ կայաններ, բայց արդեն 323 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ... Այս կայանների կառուցման հիմնական առանձնահատկությունը նա է, որ հայկական կողմը ոչ մի մասնակցություն չի ունենալու՝ ո՛չ նրանց շինարարության և ո՛չ էլ ֆինանսավորման հետ. ամեն ինչ իրականացնելու է իրանական կողմը: Կառուցվող ՀԷԿ-երից՝ հայկականը, որը կոչվում է Մեղրիի ՀԷԿ, անհատույց կփոխանցվի Հայաստանին 20 տարի հետո, որը ներառում է մոտ 5 տարվա շինարարական աշխատանքներ և իրանական կողմին էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ փոխհատուցման 15-ամյա ժամանակահատված: Երկու կայաններն էլ կկառուցի իրանական Ֆարադ-Սեպասադ ընկերությունը, իսկ Իրանի կառավարությունը տվել է իր համաձայնությունը արտադրված էլեկտրաէներգիայի գնման վերաբերյալ: Մեղրիի ՀԷԿ-ը կարտադրի տարեկան 800մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ Հայաստանին հանձնման պահին սարքավորումները պետք է ունենան օգտագործման առնվազն տաս տարվա, իսկ ինժեներական կառույցները՝ առնվազն 30 տարվա ներուժ: Հիդրոէլեկտրակայանների շինարարության հետ զուգահեռ նախատեսվում է կառուցել երկու երկրները միացնող երրորդ բարձրավոլտ (400կՎ) էլեկտրահաղորդման գիծը, որը կհասցնի պետությունների էներգահամակարգերի միջև էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը մինչև 1000ՄՎտ-ի: Իրան–Հայաստան բարձրավոլտ օդային գծի Հայաստանում կառուցվելիք հատվածի երկարությունը կկազմի մոտ 275կմ (Իրանի սահմանից մինչև «Նորավան» ենթակայան 80կմ, «Նորավանից» մինչև Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկ` 195կմ), իսկ Իրանում՝ 163կմ: Այս նախագծի արժեքը գնահատվում է մոտ 108 մլն Եվրո, իսկ շինարարական աշխատանքները կտևեն մոտ 18 ամիս:

Կանադական Իննովըթիվ Քոմփոզիթս Ինթերնեշնլ (Innovative Composites International ) ընկերությունը հաղթող է ճանաչվել, և Հայիթիում կկառուցի հազարավոր պլաստիկ տներ՝ հունվարյան կործանիչ երկրաշարժից տուժվածների համար: Ընկերության ղեկավարությունը բաղկացած է այնպիսի ընկերությունների նախկին փորձառու կառավարիչներից, ինչպիսիք են Մագնա Ինթերնեշնլը (Magna International Inc.) և Կրայսլեր Գրուպը (Chrysler Group LLC), և ինչպես նրանք են պնդում, այդ տները Հաիթիի կլիմայական պայմանների համար ամենահարմարն են, քանի որ չեն փտում, էկոլոգիապես անվնաս են, և որ ամենակարևորն է, շատ դիմացկուն են երկրաշարժերի և փոթորիկների նկատմամբ: Կանադական ICI ընկերությունը 3Դ Գլոբալ Սոլուշէնս (3D Global Solutions,US) և Բերկլիս Գեդի Գրուպ (Barclays Gedi Group,US) ընկերությունների հետ կոնսորցիում է ստեղծել տարեկան 5000 այնպիսի տների մատակարարման համար: Այս բնակարանային ծրագրի արժեքը գնահատվում է ԱՄՆ $ 4 մլրդ և կֆինանսավորվի Բիլ Քլինթոնի կողմից կառավարվող հիմնադրամի կողմից: Հայիթիում տեղի ունեցած երկրաշարժից զոհվել է շուրջ 230 հազար մարդ, և մոտ մեկ միլիոն տուն է ավերվել: Ի հավելումն բոլոր դժբախտությունների, Հայիթիում այսօր խոլերայի համաճարակից հազարավոր մարդիկ են մահանում, երկրում իշխում է անօրինականությունն ու բռնությունը, իսկ մարդիկ գրեթե ամբողջովին կորցրել են հավատը ապագայի նկատմամբ: Ահա թե ինչ է նշանակում մայրաքաղաքի ավերումը, որտեղ գրեթե ամբողջությամբ կենտրոնացված է երկրի կառավարումը ... Սեյսմիկ խոցելի քաղաքները, և առաջին հերթին փոքր պետությունների մայրաքաղաքները, պետք է նախապես պատրաստ լինեն նման աղետներին դիմակայելու՝ շինարարական աշխատանքների կատարման որակի խիստ վերահսկողությամբ և ոչ սեյսմակայուն՝ հին շենքերի անհետաձգելի վերակառուցման լայնամասշտաբ ծրագրերի իրականացման միջոցով:

Ադրբեջանի Վիճակագրական վարչության տվյալներով, 2010թ ինը ամսվա արդյունքներով 2009-ի համեմատ, շինարարական աշխատանքների ծավալների աճը կազմել է 31,9%! Ադրբեջանական անշարժ գույքի շուկայի մասնակիցների հասարակական կազմակերպության կողից միևվնույն ժամանակահատվածի համար կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել հիմնական շինանյութերի գների աճ մոտ 18%-ով, այսինքն ` շինարարության ոլորտում էական աճը նաև պայմանավորված է շինարարական նյութերի գների բարձրացումով: Ադրբեջանում ակնհայտորեն առաջ են գալիս «հոլանդական սինդրոմի» բոլոր ախտանշանները, որոնց հետ հանրապետության իշխանությունները վաղ թե ուշ պետք է պայքարեն: Սակայն Ադրբեջանի շինարարական շուկան իսկապես զգալի տեսանելի աճ է ցույց տալիս: Բաքվում շինարարական ակտիվությունը հիմնականում սնուցվում է նավթադոլլարների հաշվին, իսկ շատ նախագծերի փառասիրությունը Բաքուն աստիճանաբար նմանեցնում է արաբական աշխարհի «նավթային քաղաքներին»: Ադրբեջանի առաջատար շինարարական կազմակերպություններից է Փաշա-Քոնսթրաքշնը (Pasha Construction), որը Փաշա-Գրուպի մաս է կազմում, և ըստ Wikileaks-ի վերջին հրապարակումների՝ պատկանում է Ադրբեջանի ամենահզոր ընտանիքներից մեկին՝ Փաշաևների ընտանիքին՝ Ադրբեջանի Առաջին տիկին Մեհրիբան Ալիևայի(ծնյալ Փաշաևա) գլխավորությամբ: Ցանկացած պետության հարստությունն ու հզորությունը չգիտես ինչու մասսամբ արտահայտվում է երկնաքերների կամ այլ բարձր ու երկար շինությունների կառուցմամբ: Այսպես՝ օրինակ մինչև վերջերս այս մրցույթում ԱՄՆ ակնհայտ առավելություններ ունեին: Այժմ մրցույթին միացել են նաև Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի երկրները, որոնք բոլոր ռեկորդային ցուցիչներով արդեն գերազանցել են ԱՄՆ-ին: Ադրբեջանը նույնպես ցանկանում է իր հետքը թողնել երկնաքերների ու դրոշակաձողերի համաշխարհային ստեղծագործությունների այս մրցույթում: Ներկայացնում ենք հարևան հանրապետությունում իրականացվող վերջին և առավել նշանակալից նախագծերը, որոնցից մի քանիսը իսկապես կարող են իրենց պատվավոր տեղը զբաղեցնել համաշխահային ճարտարապետական արժեքների շարքում: Լուսանկարների Աղբյուր՝ www.skyscrapercity.com; www.azerb.com; www.mehriban-aliyeva.com Դրոշակաձող Բաքվում Բարձրությունը՝ 162 մ, 2010 թվականին գրանցվել է Գինեսի Գրքում: Գերազանցեց վերջերս Աշխաբադում 133 մ բարձրությամբ դրոշակաձողի սահմանած ռեկորդը: Սակայն 2011 թվականին ռեկորդը պատկանելու է Դուշանբեի 165 մ բարձրություն ունեցող դրոշակաձողին: Ղազախստանը իր դրոշակաձողը ավելի վաղ է կառուցել և, հետևաբար, Աստանայում դրոշակաձողի բարձրությունը ընդամենը 111 մ է: Ահա այսպիսի Դրոշակային կրքեր! Բաքու, SOCAR Tower (Ադրբեջանի Պետական Նավթային Ընկերության Աշտարակ): Բարձրությունը `200 մ, 40 վերգետնյա և 2 ստորգետնյա հարկերով: Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2010 թ. կեսին: Նախագիծ՝ Heerim Architects & Planners Co. Ltd. ճարտարապետական բյուրո: Նավահանիգստ Բաքու Բնակելի, հասարակական և առևտրային տարածքների համալիր, 33 հարկանի աշտարակով: Գլխավոր կապալառու՝ Փաշա-Քոնսթրաքշն: Շինարարական աշխատանքների սկիզբ՝ 2010 թ. Պլանավորված ավարտը՝ 2012 թ: Բաքու, Կրակի Աշտարակներ Երեք աշտարակ՝ 235 մ, 220 մ և 208 մ բարձրությամբ ու 78 մ բարձրությամբ պոդիում: Կառուցապատող՝ Diaholding Group. Շինարարական աշխատանքների սկիզբ՝ 2008 թ. Պլանավորված ավարտը՝ 2011 թ: Բաքու, Լուսնեղջյուրի Աշտարակ Բարձրությունը 203 մ, 43 հարկ: Շինարարական աշխատանքների սկիզբ՝ 2009 թ վերջ: Նախատեսվում է ավարտին հասցնել 2013 թվականին: Ծրագրի իրականացնող՝ Aecom Բաքու, Էքս Այ Պարկ Պլազա 55 և 35 հարկանի 2 աշտարակ: Նախագիծ՝ կորեական Changjo Architects Inc. Ընկերություն: Շինարարական աշխատանքների սկիզբ՝ 2007 թ. Նախատեսվում էր ավարտին հասցնել 2010 թվականին

Ամենայն հավանականությամբ, էկո քաղաքները շուտով կդառնան քաղաքաշինության մեջ առավել նախընտրելի զարգացումներից: Այսպես՝ օրինակ, համակարգչային հսկա Apple-ը, որը 2010 թվականին բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում դարձավ աշխարհի խոշորագույն ընկերությունը, Սիլիկոնային հովտի Կուպերտինո փոքրիկ քաղաքում հողատարածք է ձեռք բերել, «կանաչ քաղաքաշինության» նպատակով: Նշենք, որ Կուպերտինոյում, որի շուրջ բազմաթիվ տեխնոլոգիական ընկերությունների գրասենակներ են կենտրոնացած, արդեն գործում է Apple-ի կենտրոնական գրասենյակը, բայց, այնուամենայնիվ, «Կանաչ» քաղաք կառուցելու համար անցյալ ամիս Ստիվ Ջոբսի կորպորացիան HP-ից (Hewlett-Packard) մոտ $ 300 մլն արժողությամբ 40 հա հողատարածք ձեռք բերեց: Նոր Apple City քաղաքը ընկերության հին գրասենյակների հետ կապված է լինելու ստորգետնյա թունելների համակարգով, և ամենակարևորը՝ քաղաքը անհրաժեշտ էներգիան կքաղի վերականգնվող աղբյուրներից: Նախագիծը կիրականացվի առաջատար բրիտանական Foster + Partners ճարտարապետական բյուրոյի կողմից: Կազմակերպության ղեկավար Լորդ Նորման Ֆոստերը ժամանակակից ամենահռչակավոր ճարտարապետներից մեկն է: Նա այնպիսի նախագծերի հեղինակ է ինչպիսիք են, «վարունգ» երկնաքերը և Millennium կամուրջը Լոնդոնում, Hearst Tower –ը Նյու Յորքում, Ռեյխստագի վերանորոգված գմբեթը Բեռլինում և շատ ուրիշները: Ռուսաստանում Ֆոստերը հայտնի է որպես «Ռոսիա» հյուրանոցային համալիրի և Պուշկինի անվան թանգարանի վերակառուցման ծրագրերի հեղինակ, Սանկտ Պետերբուրգում՝ «Նոր Հոլանդիա» համալիրի մշակութային և ժամանցային հաստատության վերակառուցման հեղինակ: Ֆոստերը հարյուրավոր միջազգային մրցանակների և պարգևների դափնեկիր է: Apple City -ն նման է լինելու Ֆոստերի մեկ այլ ստեղծագործությանը՝ Մասդար էկո-քաղաքին, որի շինարարությունը 2008 թվականին սկսվել է Աբու Դաբիում, ՄԱԷ, և մոտ $ 22 մլրդ կարժենա: Ներկայումս Մասդարը իր տեսակի մեջ ամենախոշոր ծրագիրն է հանդիսանում աշխարհում:

Մի քանի օր առաջ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից առաջադրված հայեցակարգին՝ Սևանա լճի ափին, Ծովագյուղ գյուղի մոտ, հիմնել բարձրլեռնային մարզական համալիր, որը, ըստ նախարարության ենթադրության, համաշխարհային մասշտաբով եզակի կլինի և կհամալրվի գերժամանակակից մարզագույքով ու մարզասարքերով: Մարզահամալիրը, որը հիմնվելու է Սևանա լճի ավելի քան 3 կմ երկարությամբ լճափին, բաղկացած է լինելու ինչպես փակ այնպես էլ բացօթյա սպորտային կառույցներից, այդ թվում նաև ջրային սպորտաձևերի համար: Նախատեսվում է կառուցել գոլֆի դաշտ՝ 18 անցքերով, թենիսի 4 կորտ, փակ ֆուտբոլային դաշտ, բասկետբոլի և վոլեյբոլի դաշտեր, լողավազան: Ընդհանուր առմամբ, ցուցակն ընդգրկում է գրեթե բոլոր ամառային սպորտաձևերը, այդ թվում նաև գեոքեշինգ (Մարզական խաղի նպատակն է GPS (գլոբալ դիրքորոշման համակարգ) ընդունիչների օգնությամբ մեծ տարածության մեջ գտնել հակառակորդ խմբի թաքցրած “գանձը”): Համալիրի առանձնահատկություններից կլինի իր լուսագալվանական և արևային մարտկոցներով հագեցված եզակի երկրաջերմային էներգիաստեղծման համակարգը: Հայեցակարգում նշված է գերմանական 'Ersam & Gottwald GbR' ընկերության հետ նախնական պայմանավորվածության մասին՝ բիզնես պլանի կազման նպատակով, ինչի համար այս կազմակետպությունը 32.75 մլն դրամ է պահանջել, որից 19.2 մլն-ը պետք է վճարվի անմիջապես, անկախ ծրագրի ճակատագրից, իսկ մնացած՝ 13.47 մլն դրամը, կվճարվի նախագծի հաջորդ փուլի համար ներդրողներ գտնելուց հետո: Ծրագիրը կիրականացնի ազգային մրցունակության հիմնադրամը, որը վերջերս հաջող ավարտին է հասցրել Տաթևի վանքի վերականգնման ծրագիրը՝ ամենաերկար ճոպանուղու հետ համատեղ : Գուցե և գտնվեն ներդրողներ այս պատվամոլ նախագծի համար, սակայն շատ դժվար կլինի հասնել համաշխարհային մասշտաբով եզակիի կարգավիճակին: (կարդալ հատուկ կարծիք).