Հայ-Իրանական սահմանին՝ Արաքս գետի վրա երկու հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման մտադրությունը արդեն տասնամյա պատմություն ունի: Դեռ 2001-ին այս ծրագրի արժեքը գնահատվում էր 60-80մլն ԱՄՆ դոլլար: 2007-ի մարտի 19-ին Հայաստանի և Իրանի միջև կնքված միջպետական պայմանագրի համաձայն, հայտարարվեց երկու՝ 140ՄՎտ հզորությամբ և 140 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ ՀԷԿ-երի շինարարության մասին: Այդ ժամանակ Հայաստանի Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց 2008-ին նախատեսվող շինարարության սկզբի մասին: Եվ վերջապես նախարարի ամենավերջին և ճշտված հայտարարությունը ՀԷԿ-երի շինարարության վերաբերյալ՝ շինարարությունը կսկսվի 2011-ի սկզբին և կկառուցվեն 2՝ 130 ՄՎտ հզորությամբ կայաններ, բայց արդեն 323 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ... Այս կայանների կառուցման հիմնական առանձնահատկությունը նա է, որ հայկական կողմը ոչ մի մասնակցություն չի ունենալու՝ ո՛չ նրանց շինարարության և ո՛չ էլ ֆինանսավորման հետ. ամեն ինչ իրականացնելու է իրանական կողմը: Կառուցվող ՀԷԿ-երից՝ հայկականը, որը կոչվում է Մեղրիի ՀԷԿ, անհատույց կփոխանցվի Հայաստանին 20 տարի հետո, որը ներառում է մոտ 5 տարվա շինարարական աշխատանքներ և իրանական կողմին էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ փոխհատուցման 15-ամյա ժամանակահատված: Երկու կայաններն էլ կկառուցի իրանական Ֆարադ-Սեպասադ ընկերությունը, իսկ Իրանի կառավարությունը տվել է իր համաձայնությունը արտադրված էլեկտրաէներգիայի գնման վերաբերյալ: Մեղրիի ՀԷԿ-ը կարտադրի տարեկան 800մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ Հայաստանին հանձնման պահին սարքավորումները պետք է ունենան օգտագործման առնվազն տաս տարվա, իսկ ինժեներական կառույցները՝ առնվազն 30 տարվա ներուժ: Հիդրոէլեկտրակայանների շինարարության հետ զուգահեռ նախատեսվում է կառուցել երկու երկրները միացնող երրորդ բարձրավոլտ (400կՎ) էլեկտրահաղորդման գիծը, որը կհասցնի պետությունների էներգահամակարգերի միջև էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը մինչև 1000ՄՎտ-ի: Իրան–Հայաստան բարձրավոլտ օդային գծի Հայաստանում կառուցվելիք հատվածի երկարությունը կկազմի մոտ 275կմ (Իրանի սահմանից մինչև «Նորավան» ենթակայան 80կմ, «Նորավանից» մինչև Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկ` 195կմ), իսկ Իրանում՝ 163կմ: Այս նախագծի արժեքը գնահատվում է մոտ 108 մլն Եվրո, իսկ շինարարական աշխատանքները կտևեն մոտ 18 ամիս:
Ուրբաթ օրը` դեկտեմբերի 18-ին, Բարաք Օբաման հանդիսավորապես ստորագրեց օրենսդրություն, որով շարունակեց նախկինում հանրապետականների կողմից ընդունված հարկային բեռի թեթևացման քաղաքականությունը 2011 թ համար նույնպես: Դա մի տեսակ Ամանորի նվեր էր ամերիկացիներին և հատկապես միջին խավին, որը ԱՄՆ-ում համարվում է տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժը... Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի սկզբին մեր կառավարությունը նույնպես որոշում կայացրեց երկու տարի ժամկետով (մինչև 2011 թ) դադարեցնել հարկային մարմինների կողմից փոքր և միջին կազմակերպություններում իրականացվող պլանային ստուգումները՝ ստեղծելու ավելի բարենպաստ պայմաններ ճգնաժամի հետևանքները հաղթահարելու համար: Օտարերկրյա ընթերցողի համար այս քայը՝ որպես գործարարության խթան, բավականին տարօրինակ կթվա, քանի որ հարկային բեռը տվյալ դեպքում բոլորովին էլ չի թեթևանում: Դա միայն մենք՝ Հայաստանում ապրող և աշխատող գործարարներս, կարող ենք արժանիորեն գնահատել կառավարության այս քայլը, ով իհարկե ժամանակավորապես, բայց փորձեց ինչ-որ կերպ թեթևացնել մեր հոգսերը՝ ազատելով անհեթեթ պլանային ստուգումներից, որոնք բացի կաշառակերության ռիսկերը ավելացնելուց և գործարարության համար ահավոր տհաճ մթնոլորտ ստեղծուց ոչ մի դրական արդյունքի չեն կարող բերել: Նշենք նաև, որ այսօր կառավարությունը որոշ քայլեր է իրականացնում կոռուպցիոն ռիսկերը նվազեցնելու համար՝ կրճատելով գործատուի և « հարկայինի» շփումը ու նվազեցնլով ստվերայինի մասնաբաժինը տնտեսության մեջ: Սակայն շինարարության ոլորտում, և հատկապես փոքր և միջին լիցենզավորված շինարարական և նախագծային կազմակերպությունների կողմից մասնավոր հաճախորդներին ծառայությունների մատուցման մասով ստվերային հարաբերությունները մնում են որպես առավել ընդունված գործելակերպ: Այս հարցը, ինչպես նաև այլ խնդիրներ, բազմիցս բարձրացվել են մեր կողմից վերջին 12 տարիների ընթացքում, բայց լուծումներ մինչ այսօր դեռ «չեն գտնվել»: Քանզի ևս մեկ անգամ ցանկանում ենք արտահայտել հստակ մեր 2011 թվականի ցանկություն-երազանքները Ձմեռ Պապուն, միգուցե, նա կարողանա համոզել և ուժ տալ մեր կառավարությունը վերջապես լրջորեն անրադարնալ շինարարության ոլորտի անհետաձգելի հարցերին: Մեր մեծագույն ցանկություն-երազանքն է ապահովել լիցենզավորված փոքր և միջին շինարարական ընկերությունների համար օրինական կայացման ու զարգացման հնարավորություններ, որոնք գործում են հիմնականում մասնավոր տների կառուցման և վերանորոգման ոլորտում՝ ստեղծելով հավասար մրցակցային պայմաններ այս «շուկայի» բոլոր մասնակիցների համար (Կարդալ Հոդվածը ): Չանել սա հակապետական է, քանզի բյուջեն կորցնում է խոշոր գումարներ, փոքր և միջին շինարարական ընկերությունները ոչ մի օրինական զարգացում չեն ունենում, տուժում է կատարված աշխատանքների որակը: Պետք է ամբողջովին ազատել 20 % ԱԱՀ-ից այս ծառայությունների մատուցումը, և աստիճանաբար այս լրիվ «ստվերային շուկան» բերել օրինական դաշտ: Մեր նախորդ տարվա պաշտոնական նամակը այս հարցի վերաբերյալ կառավարությունը փոխանցեց ֆինանսների նախարարությանը, որը տվեց «շաբլոնային» բյուրոկրատական պատասխան: Մասնավորապես մեջբերում ենք, - « ... տնտեսվարող սուբյեկտների համար գործնեության հավասար պայմանների ստեղծումը պետք է լուծվի ... ապօրինի գործնեությամբ զբաղվող տնտեսվարող սուբյեկտների դեմ պայքարի գործուն միջոցներով դրանց բացահայտման և օրինական հարկման դաշտ տեղափոխելու ճանապարհով:» Հետո, իհարկե, նշված են բոլոր պատժամիջոցները ապօրինի գործնեությամբ զբաղվողների համար... Հարցնում ենք մեզ պատասխանող ֆինանսների փոխնախարարից,- անցավ ևս 1 տարի, քանի՞ ապօրինի գործող ստվերային «տնային շինարար կամ արհեստավոր» են պատժվել այս ժամանակահատվածում: Միթե՞ հասկանալի չէ, որ հնարավոր չի պատժել մի ամբողջ ժողովրդի մի բանի համար, որն իրեն չեն սովորեցրել և իրենից չեն պահանջել: Կամ ինչ՞ բացահայտման մասին է խոսքը, եթե այս ամենը վաղուց հանընդհանուր բացահայտված իրականություն է: Եվ ինչպես կարելի է պատժել առանց այդ էլ աղքատ ու մի կերպ ընտանիքի մինիմալ կարիքները հոգացող արհեստավորներին: Նրանք բոլորովին էլ մեղավոր չեն, որ ապրում և աշխատում են ոչ թե գրված, այլ երկրի իրականության օրենքներով, այն օրենքներով, որոնց նրանց աննուղակիորեն սովորեցրել են հենց իշխանությունները: Իջեցրեք հարկերը, մշակեք պարզ և հստակ թղթաբանություն, շարունակական սովորեցրեք օրինականության պահանջներին և հետո միայն պահանջեք և պատժեք օրինախախտներին: Սրանք են իրականությունից բխող պարզ և տրամաբանական քայլերը, որոնք կարող են գործել և ընդունվել հասարակության կողմից: Մեր երկրորդ ցանկություն-երազանքն է ստեղծել քաղաքակիրթ օրենսդրական և իրավական հիմք շինարարական ոլորտի համար: Սա ենթադրում է կառավարության կողմից հսկայական աշխատանք, զարգացած երկրների փորձի ուսումնասիրության և լավագույն տարբերակների ընտրություն գործում: Մենք շատ բաց՝ չկարգավորված տեղեր ունենք, սկսած տների վերանորոգումներից և ավարտած շինհրապարակներում դժբախտ պատահարներով ... Այս ամենը պետք է համապատասխանեցվի միջազգայնորեն ընդունված պահանջներին, որով և կապահովվի շինարարության բոլոր մասնակիցների իրավական պաշտպանվածությունը: Մեր երրորդ ցանկություն-երազանքը ամենաակտուալն է այսօր: Երևանը գտնվում է երկրաշարժերի տեսակետից ամենախոցելի գոտում (Կարդալ Հոդվածը ), իսկ մենք չունենք սեյսմակայուն ոչ մի ժամանակակից հիվանդանոց... Պետք են ամենահրատապ քայլեր մայրաքաղաքում սեյսմիկ անվտանգության «կմախքի»՝ հիվանդանոցների, դպրոցների, մանկապարտեզների, գլխավոր վարչական շենքերի ստեղծման համար: Սա ոլորտի ամենաառաջնահերթ և երկրի անվտանգության ապահովման ամենակարևոր խնդիրների շարքում պետք է լինի: Հարցերը շատ են ինչպես շինարարության, այնպես էլ տնտեսության այլ ոլորտներում: Դրանց լուծման համար պետք չեն թղթաբանության և ամենօրյա խնդիրների մեջ թաղված «չինովնիկներ», որոնք անգամ մեծ ցանկության դեպքում չեն կարող լուծումներ գտնել: Այս խնդիրների լուծման համար պետք է ներգրավվեն համապատասխան ոլորտի և մակրոտնտեսության խոշոր մասնագետներ, որոնք կարող են աշխատել առանց կողմնակի ճնշման և ստեղծել բարենպաստ հիմք երկրի օրիկանակ բարգավաճման համար, հիմնվելով միայն «պետություն- գործարարություն» երկկողմ շահերի վրա: Մենք դեռ հույսով ենք, որ ներկայիս կառավարությունը ի վիճակի կլինի գտնել անհրաժեշտ մարդկային ներուժը և կունենա բավականին կամք իրականացնելու այս բարեփոխումները: Հատկանշական է, որ Դեկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցած Հայաստանի երրորդ ազգային մրցունակության զեկույցի շնորհանդեսի ողջույնի խոսքում նորանշանակ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Տիգրան Դավթյանը ասաց,- «Ամենակարևորն այն է, որ պետք է տնտեսական գործունեությունն իրականացնենք պրակտիկ գործունեությամբ և ռեալ արդյունքներով, ինչի համար պետք է գնահատենք իրական իրավիճակը»: Գնահատելի առաջնթաց է ... Շնորհավոր Ամանոր և Սուրբ Ծնունդ, և ինչ՞ իմանաս, միգուցե, իսկապես, ինչպես բարի հեքիաթում՝ ամեն ինչ հենց այսպես էլ կլինի և կգա այն որը, երբ մեզ հնարավորություն կտրվի աշխատել օրինական, հարգել ինքներս մեզ և հպարտանալ որ Հայաստանցի ենք:
Մի քանի օր առաջ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից առաջադրված հայեցակարգին՝ Սևանա լճի ափին, Ծովագյուղ գյուղի մոտ, հիմնել բարձրլեռնային մարզական համալիր, որը, ըստ նախարարության ենթադրության, համաշխարհային մասշտաբով եզակի կլինի և կհամալրվի գերժամանակակից մարզագույքով ու մարզասարքերով: Մարզահամալիրը, որը հիմնվելու է Սևանա լճի ավելի քան 3 կմ երկարությամբ լճափին, բաղկացած է լինելու ինչպես փակ այնպես էլ բացօթյա սպորտային կառույցներից, այդ թվում նաև ջրային սպորտաձևերի համար: Նախատեսվում է կառուցել գոլֆի դաշտ՝ 18 անցքերով, թենիսի 4 կորտ, փակ ֆուտբոլային դաշտ, բասկետբոլի և վոլեյբոլի դաշտեր, լողավազան: Ընդհանուր առմամբ, ցուցակն ընդգրկում է գրեթե բոլոր ամառային սպորտաձևերը, այդ թվում նաև գեոքեշինգ (Մարզական խաղի նպատակն է GPS (գլոբալ դիրքորոշման համակարգ) ընդունիչների օգնությամբ մեծ տարածության մեջ գտնել հակառակորդ խմբի թաքցրած “գանձը”): Համալիրի առանձնահատկություններից կլինի իր լուսագալվանական և արևային մարտկոցներով հագեցված եզակի երկրաջերմային էներգիաստեղծման համակարգը: Հայեցակարգում նշված է գերմանական 'Ersam & Gottwald GbR' ընկերության հետ նախնական պայմանավորվածության մասին՝ բիզնես պլանի կազման նպատակով, ինչի համար այս կազմակետպությունը 32.75 մլն դրամ է պահանջել, որից 19.2 մլն-ը պետք է վճարվի անմիջապես, անկախ ծրագրի ճակատագրից, իսկ մնացած՝ 13.47 մլն դրամը, կվճարվի նախագծի հաջորդ փուլի համար ներդրողներ գտնելուց հետո: Ծրագիրը կիրականացնի ազգային մրցունակության հիմնադրամը, որը վերջերս հաջող ավարտին է հասցրել Տաթևի վանքի վերականգնման ծրագիրը՝ ամենաերկար ճոպանուղու հետ համատեղ : Գուցե և գտնվեն ներդրողներ այս պատվամոլ նախագծի համար, սակայն շատ դժվար կլինի հասնել համաշխարհային մասշտաբով եզակիի կարգավիճակին: (կարդալ հատուկ կարծիք).
Ինչպես հաղորդում է Hurriyetdailynews-ը, դեկտեմբերի 8-ին Ստամբուլում բացվել է ավելի քան 100 շենքերի լուսանկարների ցուցահանդես, որոնք XIX դարում և XX դարի սկզբին կառուցել են Ստամբուլում ապրող և ստեղծագործող հայ ճարտարապետները: Ցուցահանդեսը կրում է «Ստամբուլի հայ ճարտարապետները արևմտականացման դարաշրջանում» անունը և կտևի մինչև հունվարի 2-ը: Ստամբուլը արժանապես համարվում է աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներից մեկը՝ իր հոյակապ ճարտարապետական հուշարձաններով, որոնք կառուցվել են Բյուզանդական կայսրության ժամանակաշրջանից սկսած: Ինչպես նշել է Թուրքիայի «Ռադիկալ» պարբերականը, Ստամբուլը երբեք այդքան գեղեցիկ չէր լինի, եթե այնտեղ չստեղծագործեին հայկական ծագումով ճարտարապետները: Քաղաքի հմայիչ կառուցապատման մեջ հատկապես խոշոր ներդրում ունի Բալյանների տոհմական ճարտարապետների ընտանիքը, ովքեր ավելի քան 100 տարի գործել են որպես կայսերական ճարտարապետներ: Ստամբուլի գեղեցկության մեջ նրանց ներդրումը փոքրիշատե հասկանալու համար ներկայացնում ենք մի շարք շենքերի լուսանկարներ, կամ ավելի շուտ՝ Պալատների, քանի որ միայն Բալյաններին էր վստահվում իշխող սուլթանների առավել պատվամոլ նախագծերի իրականացումը: Մենք հատուկ շնորհակալություն ենք հայտնում ցուցահանդեսի ղեկավար Հասան Կուռույազիչիին, ով ավելի քան 15 տարի է հատկացրել հայ ճարտարապետների աշխատանքների ուսումնասիրությանը և մեկ տարի ցուցահանդեսի լուսանկարների նախապատրաստման համար:
Նոյեմբերի 17-ին Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոբիում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ոչ նյութական արժեքների ցանկը համալրվել է աշխարհի 47 ժողովուրդների մշակութային ավանդույթներով: Այս ցուցակի մեջ է ընդգրկվել նաև հայկական խաչքարերի ստեղծման արվեստը, որպես սերնդեսերունդ փոխանցվող հայ ժողովրդի դարավոր ավանդույթ: Ինչպես հաղորդում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի պաշտոնական կայքը, գոյություն ունեն ավելի քան 50,000 հայկական խաչքարեր, որոնց քանդակները նման չեն միմիանց և նույնիսկ հնարավոր չէ գտնել երկու միանման խաչքար: Աղբյուրը նաև նշում է, որ խաչքարերը կարող են մինչև 1.5 մ բարձրության հասնել. ամենայն հավանականությամբ հեղինակները մոռացել են այնպիսի հիասքանչ արվեստի գործերի մասին, ինչպիսին Սանահինի վանական համալիրի խաչքարերն են (Սանահինի վանքը 2000թ. ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային մշակութային արժեքների» ցանկում), կամ Գոշավանքինը, որոնք զարմացնում են ոչ միայն իրենց չափսերով, այլ նաև վարպետների զարմանալի աշխատանքով: Կցանկանայինք նաև նշել, որ երբ նման նորություն հայտնվում է REGNUM.RU-ի պես հայտնի տեղեկատվական կայքում, (http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1347782.html), լուրը պետք է ուղեկցվի այնպիսի լուսանկարներով , որոնք իրական հնարավորություն կտան ընթերցողին ավելի լավ պատկերացնել խաչքարերի ստեղծման արվեստի արժանիքները: Ներկայացնենք այս «մշակութային ժառանգության» հանդեպ վերջերս տեղի ունեցած վանդալիզմի մի տխուր փաստ: 1987-2005 թվականներին Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում՝ Նոր Ջուղայի վանքային համալիրում, հազարավոր գեղեցիկ խաչքարեր ամբողջությամբ ոչնչացվել են, և այս սարսափելի վանդալիզմի փաստերի մասին հայկական կողմը երկար տարիներ ահազահգում էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ու այլ միջազգային կազմակերպություններին: Նախիջևանում ընդհանուր առմամբ ոչնչացվել են 218 հայկական եկեղեցիներ և ավելի քան 500 գերեզմանոցներ խաչքարերով: Ադրբեջանական կողմի խաչքարերի ու եկեղեցիների այս ամբողջական ոչնչացման պատճառը, իհարկե, հասկանալի է. դա հայերի այս հողի վրա դարեր շարունակ գտնվելու բոլոր ապացույցների ոչնչացումն է: Բայց մենք այնքան ենք ուզում ապրել մի աշխարհում, որտեղ իսկապես գնահատվի այն ամենը, ինչ վերաբերում է պատմությանն ու մշակույթին, ապրել մի աշխարհում, որտեղ հարևանները, ի վերջո, կսկսեն հարգել միմյանց՝ ճանաչելով և հարգելով միմիանց պատմությունը ու ընդունելով իրականությունը: Դիտել տեսանյութ Նոր Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացման մասին:
