ՄԱԿ-ի տվյալներով զոհերի թիվը Նեպալում օրեցօր աճում է, և այս երկրաշարժն ընդհանուր առմամբ իր հետքն է թողնում է մոտ 8 մլն մարդկանց ճակատագրի վրա, սակայն այս ամենին զուգահեռ, ավերածություններից անմասն չեն մնում նաև երկրի այլ ոլորտները, մասնավորապես՝ ավերվում են մի շարք հիասքանչ պատմական արժեքներ: Ինչպես տեղեկացնում է Archi Daily պարբերականը, Նեպալում անվերադարձ ավերվել են մի շարք շինություններ, որոնք ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում: Մասնավորապես կարելի է նշել «Բհիմսենի աշտարակը» (Bhimsen Tower), որն ամբողջությամբ ավերակների է վերածվել, «Կադմանդու դուրբար» (Kathmandu Durbar Square) հրապարակն անճանաչելի է դարձել, իսկ «Բոդնատհի Ստուպան» (Boudhanath Stupa) հավերժ կերպարանափոխվել է: Երբ բազմաթիվ մարդկային ճակատագրեր անհայտ են, ճարտարապետության մասին խոսելը կարող է ինչ-որ առումով անհարիր թվալ, սակայն նեպալյան ճարտարապետությունը, որը ձևավորվել է դարերի ընթացքում, անմիջականորեն արտացոլում է երկրի մշակույթը: Ի դեպ, ազգային մշակույթն է, որ հնարավորություն է տալիս ողբերգություն ապրած երկրին և ժողովրդին վերածնվել: 7.8 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժը զարգացած երկրների համեմատությամբ կարող է էական վնաս հասցնել զարգացող երկրներին: Բանն այն է, որ վերջիններում շինարարության չափանիշներին այնքան էլ խիստ չեն վերաբերում, արդյունքում ժողովրդի կողմից սիրված և նշանակալի շինությունները դառնում է բազմաթիվ զոհերի պատճառ: Մասնավորապես, «Բհիմսենի աշտարակ»-ի փլուզվելու հետևանքով Նեպալում զոհվել է ավելի քան 200 մարդ: Նշենք, որ սա առաջին դեպքը չէ, երբ վերոնշյալ աշտարակն ավերվում է երկրաշարժի հետևանքով, սակայն կարելի է փաստել, որ վերջինն է: Երբ նայում ես աշտարակի ավերակներին, վերջինիս վերականգնումն անիրական է թվում: Նեպալի թագավորական հրապարակներ «Կատմանդու Դուրբարը» և «Պատան Դուրբարը», որոնք համարվում էին անգին համայն մարդկության համար այսօր գրեթե ամբողջությամբ ավերված են: «ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում ներառված հրապարակներն այլևս անհնար է ճանաչել: Այս ամբողջ ողբերգության հետևանքով Նեպալի ժողովուրդը կորցրել է նաև «Բոդնատհի Ստուպան», որը համարվում է Տիբեթի սահմաններից դուրս տիբեթյան ամենասուրբ տաճարը: Այստեղ կարել է մխիթարվել այն փաստով, որ տաճարի գմբեթը պահպանվել է, սակայն տաճարը և շրջակա տարածքներն էական վնասներ են կրել:

Կենտրոնական Ֆրեզնոյում վաճառքի կհանվի այն առանձնատունը, որտեղ իր կյանքի վերջին 17 տարիների ընթացքում ապրել է հայ-ամերիկյան մեծանուն գրող Վիլյամ Սարոյանը: 2729 W. Griffith Way հասցեում գտնվող տունը 1981 թ-ին Սարոյանի մահվանից հետո ունեցել է 3 տարբեր սեփականատերեր: Ըստ փաստաթղթերի՝ վերջին սեփականատերը անշարժ գույքը ձեռք է բերել 2006 թ-ին և վարձակալության հանձնել: Սարոյանի հարևան Էրնի Բակայի խոսքերով, գրողի մահից հետո նրա առանձնատունը հետզհետե քանդվում և քայքայվում է: Նոր սեփականատերերից ոչ մեկը հոգածություն չի ցուցաբերել տան նկատմամբ: Այն անընդհատ վարձակալության է հանձնվել և կամաց-կամաց ավերվել: Այսօր մեծանուն գրողի հարևանը սրտի ցավով է նշում այն փաստը, որ տունն ամայի է, պատուհանները փակված են, իսկ դռան վրա վաճառքի ցուցանակ է կախված: Վիլիամ Սարոյանի 114 քառակուսի մետր մակերեսով առանձնատունը կառուցվել է 1964 թ-ին: Այնտեղ գտնվում են 3 ննջարաններ և 1 լոգասենյակ: Երբ Սարոյանը տեղափոխվում է, նա իր նոր առանձնատան արևմտյան մասում փոքրիկ այգի է տնկում պտղատու ծառերով: Բական հիշում է, որ երբ Սարոյանը ճամփորդում էր, նա իրեն 30 ԱՄՆ դոլար էր վճարում փոքրիկ այգին ջրելու համար: 1989 թվականից առանձնատունը գրանցված է տեղական ռեգիստրի պատմական ռեսուրսների ցանկում: Տան պատին ցուցանակ է փակցված այն ստեղծագործությունների ցանկով, որոնք հեղինակը գրել է առանձնատանը ապրելու տարիներին: Սակայն ինչպես պնդում է գրողի հարևանը, առանձնատանը պատմական ռեսուրսին վայել հոգածություն չի ցուցաբերվում: Պատասխանատու անձինք էլ հակառակվում են, բացատրելով, որ տանը շնորհված աստիճանը վերաբերում է միայն տան ապամոնտաժմանը, իսկ վերանորոգման ծախսերը պետք է հոգան սեփականատերերը: Վիլիամ Սարոյանի նախկին առանձնատան աճուրդը կկայանա ընթացիկ տարվա մայիսի 5-ին Ֆրեզնոյի քաղաքային դատարանում:

Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում վերաբացվեց ցեղասպանության հիմնանորոգված թանգարան ինստիտուտը: Թանգարան-ինստիտուտի հիմնանորոգման և նոր ցուցասրահների նախագծման աշխատանքները սկսվել են 2011 թ-ին: Աշխատանքների արդյունքում թանգարանի ցուցադրական տարածքն ընդարձակվել է 2.5 անգամ՝ կազմելով 2400 քառակուսի մետր: Իրականացվել են Հայաստանում առաջին անգամ կիրառվող նախագծային լուծումներ, կիրառվել են համաշխարհային թանգարանային պրակտիկայում լայն տարածում գտած նոր տեխնոլոգիաներ ու մոտեցումներ: Թանգարանային ցուցադրության բովանդակային լուծումները, տեքսային նյութերն ու բացատրագրերը հիմնված են ցեղասպանագիտության ոլորտում վերջին տարիների գիտական ու մեթոդական մշակումների վրա։ Թանգարանային մշտական ցուցադրության մեջ ամփոփվել են վերջին 7-8 տարիների հավաքչական աշխատանքի արդյունքում ձեռք բերված հազարավոր նորահայտ նյութեր: Ներկայացված են նաև բնօրինակ և եզակի լուսանկարներ, գրքեր, փաստաթղթեր և այլն: Թանգարանային նոր ցուցադրական տարածքն ունի 12 սրահ՝ նախկին 3-ի փոխարեն: Ցուցադրությունը բաղկացած է 52 հիմնական խորագրերից։ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում ստեղծվել են բացառիկ պայմաններ ֆոնդային միավորների պահպանության համար: Վերջին մի քանի տարվա ընթացում հնարավոր է դարձել թանգարանի հավաքածուն կրկնապատկել բնօրինակ նյութերով, որոնք հատել են 90 հազարի սահմանը: Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, թանգարանը և հարակից տարածքը հիմնավերանորոգվել են «Ծիծեռնակաբերդ» բարեգործական հիմնադրամի միջոցներով, որի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն է ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Հիմնադրամը ֆինանսավորվում է իրավաբանական և ֆիզիկական անձանցից ստացված նվիրատվություններով: Ինչպես նշում է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը, թե՛ շենքի հիմնանորոգման, թե՛ ցուցադրության համար պետական բյուջեից գումար չի հատկացվել: «Ամբողջը բարերարների, նվիրատվությունների միջոցով է իրականացվել: Շինարարության համար ծախսվել է 4.5 մլն ԱՄՆ դոլար: Իմ որոշմամբ՝ որևէ լրացուցիչ գումար թանգարանի դիզայներական նախագիծը մշակելու, ցուցադրությունը պատրաստելու համար չի հատկացվել պետբյուջեից: Մենք հրաժարվել ենք՝ շատ պարզ հիմնավորմամբ՝ մենք չենք կարող մեր ժողովրդին վրա հասած պատուհասի հաշվին ստանալ գումարներ: Սա եղել է մեր բարոյական մոտեցումը և հարգանքի տուրքը զոհերի հիշատակին»: Թանգարանի ճարտարապետն է Սաշուր Քալաշյանը: Թանգարանի նոր ցուցադրության գիտական հայեցակարգը մշակվել և իրականացվել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի (ՀՑԹԻ) աշխատակազմի կողմից՝ Հայկ Դեմոյանի ղեկավարությամբ: Թանգարանի սրահների ներքին ձևավորումն ու դիզայներական հայեցակարգը մշակել ու իրականացրել են Լուսինե Մաթևոսյանը և Քրիստինե Աբրահամյանը: Թանգարանի դիզայներական հայեցակարգը նախագծվել և իրագործվել է առանց լրացուցիչ վճարի: Նշենք, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում ապրիլ ամսին ինչպես աշխարհի բազմաթիվ անկյուններում, այնպես էլ Հայաստանի մարզերում և մայրաքաղաքում բացվել են մի շարք հուշակոթողներ և տեղադրվել խաչքարեր: Մասնավորապես, խաչքարեր են տեղադրվել Վրաստանի Բաթում քաղաքում, Ջավախքի Խանդո գյուղում, Ֆրանսիայի Վալանս քաղաքում, Իտալիայի Նեապոլ քաղաքում, Ռուսաստանի 2 գլխավոր քաղաքներում՝ Սանկտ-Պետերբուրգում և Մոսկվայում, Էջմիածին և Մասիսի քաղաքներում, Հացառատ, Դդմաշեն գյուղերում, մայրաքաղաքի մի շարք վարչական շրջաններում և այլն:

Լոնդոնյան Մեյֆեյր (Mayfair) էլիտար թաղամասում նախատեսվում է կառուցել մեծ Բրիտանիայի ամենաթանկ էլիտար բնակելի համալիրը: «Օդլի Սքուեր Հաուս» (Audley Square House) անվանումը ստացած բնակելի համալիրի շինարարության բյուջեն կկազմի մոտ 3 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Նշենք, որ սա ռեկորդային է Բրիտանիայի համար, քանի որ նախորդ ռեկորդները կազմել են ընդամենը 2.2 մլրդ ԱՄՆ դոլար և պատկանել են «Ուան Հայդ Փարք» (One Hide Park) և «199 Նայթսբրիջ» (199 Knightsbridge) կառույցներին: Daily Mail բրիտանական պարբերականի տվյալներով, բրիտանացի միլիարդատեր Ջոն Քոդուելը (John Caudwell) 230 մլն ԱՄն դոլարով գնել է Մեյֆեյր թաղամասում տեղակայված 5-հարկանի ավտոկայանատեղին և հարակից շինությունները, որպեսզի այնտեղ կառուցի թանկարժեք էլիտար բնակարաններ և թաունհաուսներ: Օրերս նյույորքյան «Ռոբերտ ԷյԷմ Սթերն Արքիթեքթս» (Robert AM Stern Architects) ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել նեո-դասական ոճով նախագծված 9-հարկանի շինության գծագրերը: Ըստ նախնական տվյալների՝ շինության ընդհանուր մակերեսը կկազմի 18.5 հազար քառակուսի մետր: Համալիրը կունենա 5 ստորգետնյա և 9 վերգետնյա հարկեր, որտեղ կտեղակայվեն թաունհաուսներ, փենթհաուսներ և շքեղ բնակարաններ: Թաունհաուսները և փենթհաուսները կունենան իրենց անձնական լողավազանները և մարզասրահները: 2 ստորգետնյա հարկերը կծառայեն որպես ավտոկայանատեղի, իսկ մյուս 3 հարկերում կտեղակայվեն 15 մետր երկարությամբ լողավազան, խորհրդակցությունների սրահներ, մարզասրահ, սպա-կենտրոն, կինոթատրոն և խաղային սրահներ: Նշենք, որ սկզբում Ջոն Քոդուելի 450 մլն ԱՄՆ դոլար բյուջեով կառույցի նախագծման աշխատանքերը իրականցնում էր «Ֆոսթեր և Փարթներս» (Foster & Partners) ճարտարապետական ընկերությունը: Սակայն երբ միլիարդատերը գնեց նաև հարակից շինությունները և նախագիծն ընդլայնեց իր սահմանները, նա հարցազրույց անցկացրեց համաշխարհային առաջատար 30 ճարտարապետական ընկերությունների հետ: Արդյունքում նախագծի իրականացման հնարավորություն ստացավ «Ռոբերտ ԷյԷմ Սթերն Արքիթեքթս» ընկերությունը, քանի որ ըստ սեփականատիրոջ, այս ընկերությունը կարող է նախագծել այնպիսի բարձրորակ կառույց, որը չի տարբերվի տարածքի ճարտարապետական ոճից և ավանդույթներից, ավելին կմիաձուլվի հարևան կառույցներին, գրում է Building design պարբերականը: Ապրիլի սկզբին էլիտար բնակարանային համալիրի նախագիծը ներկայացվել է Վեսթմինսթերյան Խորհրդի (Westminster Council) հաստատմանը: Սակայն, ինչպես գրում է Daily Mail պարբերականը` հղում կատարելով «Ռոքսթոն անշարժ գույքի գործակալության» (Rokstone estate agents) տնօրեն Բեքի Ֆաթեմիին (Becky Fatemi), միլիարդատերը շինարարության ընթացքում մի շարք խնդիրներ կունենա իր ազդեցիկ հարևանների հետ: Ապագա շինհրապարակի հարևանությամբ տեղակայված են Քաթարի դեսպանատունը, «Դորչեսթեր» (Dorchester) հյուրանոցը և մեծահարուստ անհատների բնակարաններ, որոնք կպահանջեն, որ շինարարությունը կազմակերպվի ամենաբարձր մակարդակով, մասնավորապես` անաղմուկ և փողոցների կատարյալ մաքրությամբ:

Յուրաքանչյուրիս համար բավականին տարօրինակ կլիներ ապրել հողմատուրբինների հարևանությամբ: Սակայն այսօր դա այլևս զարմանալի և երևակայական չէ: Օրերս հոլանդական ճարտարապետական Doepel Strijkers ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել «Դաչ Վինդվիլլ» (Dutch Windwheel) անվանումով հեղափոխական մի կոնցեպտ, որն իրենից ներկայացնում է 174 մետր բարձրությամբ ապակուց և պողպատից կառուցված հողմաղաց: Ճարտարապետների մտահղացմամբ այս շինությունը ծառայելու է որպես անշարժ, անաղմուկ քամու տուրբին, որն աշխատելու է բնակարանների հարևանությամբ: Յուրօրինակ հողմատուրբին – շինությունը արտադրելու է ոչ միայն քամու էներգիա, այլև այնտեղ տեղադրվելու են արևային վահանակներ, անձրևաջրերի և գորշ ջրերի հավաքման համակարգեր: Բացի վերոնշյալը այս նորարարական շենքում օրգանական թափոններից արտադրվելու է կենսագազ, իսկ շինությունն ամբողջովին պատված է լինելու կլիմայական ֆասադով, որպեսզի առավելագույնս օգտագործի բնության ընձեռած հնարավորությունները: Շինությունը բաղկացած է լինելու իրար մեջ տեղակայված երկու ծավալուն օղակներից: Արտաքին օղակում տեղադրվելու է «Սատանայի օղակ» կոչվող ատրակցիոնը, որտեղ ռելսերի վրա տեղաշարժվելու են 40 խցիկներ՝ յուրօրինակ տեսարան բացելով դեպի շրջակա միջավայրը: Ներքին օղակում տեղակայվելու են բարձր դասի ռեստորան, 160 համարով հյուրանոց, 72 բնակարան և առևտրային տարածքներ: Շինությունը վեր է խոյանալու ջրից և ստեղծվելու է այնպիսի տպավորություն, որ շենքը լողում է ջրի մակերեսին: Շինության կոնստրուկցիան հնարավորություն է ընձեռում էներգիա ստանալ «քամու էներգիայի էլեկտրաստատիկ փոխարկիչի» (electrostatic wind energy converter (EWICON)) օգնությամբ: Օղակների ներսում տեղադրվում են էլեկտրոդներով մետաղական խողովակներ: Արդյունքում ստացվում է թենիսի ռակետ հիշեցնող կոնստրուկցիա: Էներգիան արտադրվում է երբ քամին փոշիացված ջուրը փչում է այս կառուցվածքով: Նմանատիպ տեխնոլոգիան 5 անգամ ավելի քիչ արդյունավետություն է ապահովում քան քամու մեխանիկական տուրբինները, սակայն այն պրակտիկորեն անաղմուկ է, քանզի համակարգում ոչինչ չի շարժվում: Այս յուրօրինակ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Դուզան Դոփելը (Duzan Doepel) նշում է, որ շինության հիմնական գաղափարը ճարտարապետական խորհրդանիշի ստեղծումն է, որը զբոսաշրջիկների համար կծառայի որպես զվարճանքների գոտի և միևնույն ժամանակ կդառնա առաջադիմական տեխնոլոգիաների արտացոլումը: Ճարտարապետները կանխատեսում են, որ կառույցի շինարարությունը կավարտվի 5-6 տարուց, և այն տարեկան կունենա 1.5 մլն այցելու: Այսպիսով, ընդամենը 10 տարի անց շինարարական ծախսերը կփոխհատուցվեն: