Հռոմի հնագույն Կոլիզեյը, որտեղ գլադիատորնետը պայքարել են իրենց կյանքի համար, այսօր հարավային մասում թեքվել է և իջել 40 սանտիմետրով, և քաղաքային իշխանություններն ուսումնասիրում են այն վերականգնելու ուղիները: Արդեն երկար տարիներ Հռոմի պատմական ճարտարապետության հնագույն գոհարներից մեկը վերականգնման կարիք ունի: Սակայն տեղական իշխանությունները հարցին սկսեցին ավելի լրջորեն վերաբերել, երբ անցած տարի 2000 տարեկան պատմական հուշարձանի պատերից սկսեցին քարեր թափվել: Ըստ նրանց՝ նման իրավիճակի պատճառ կարող էր դառնալ ծանրաբեռնված երթևեկությունից առաջացած դինամիկ տատանումները, քանի որ Կոլիզեյի հարավային պատը գտնվում է քաղաքի ամենածանրաբեռնված փողոցներից մեկի հարևանությամբ: Բացի այդ Հռոմի «Լա Սապիենզա» համալսարանի (La Sapienza Univercity) և «Բնապահպանության ու երկրաբանության ինստիտուտի» (Institute of Environmental Geology and Geoengineering (IGAG)) մասնագետները ևս կատարել են ուսումնասիրություններ և եկել նախնական եզրակացության: Ըստ «Լա Սապիենզա» համալսարանի կառուցվածքային ճարտարագիտության բաժանմունքի մասնագետ Ջեորջիո Մոնթիի (Giorgio Monti)՝ հուշարձանի հիմքում կարող է ճեղքվածք լինել: Կոլիզեյի հիմքը օվալաձև է և 13 մետր հաստություն ունի: Ինչպես տեղեկացնում է The Telegraph պարբերականը, հուլիսի 31-ին Իտալիայի մշակույթի նախարար Լորենցո Օրնագին (Lorenzo Ornaghi), հռոմի քաղաքապետ Ջիանի Ալեմաննոն (Gianni Alemanno) և միլիարդատեր գործարար Դիեգո Դելլա Վալլեն (Diego Della Valle) հանրությանն են ներկայացրել Կոլիզեյի վերականգնման նախագիծը: Պատմական հուշարձանի վերականգնման նախագիծը կիրականացվի մի քանի փուլով: Առաջին փուլի ընթացքում 915 օրվա համար կտեղադրվի 4-հարկ բարձրությամբ շինարարական փայտամած, այնուհետև կսկսվեն վերականգնվել կառույցի դիմային հատվածները և նախամուտքը: Նոր նախագիծը կուսումնասիրի նաև ավտոճանապարհային երթևեկությունից առաջացած տատանումների հարցը: Երկրորդ փուլի ընթացքում Կոլիզեյի մոտ կկառուցվի նոր կենտրոն զբոսաշրջիկների համար, որտեղից նրանք կկարողանան հիանալ պատմամշակութային համալիրի գեղեցկությամբ: Իսկ երրորդ փուլի ընթացքն ու մանրամասները դեռևս հայտնի չեն: Վերականգնման աշխատանքերը բազմիցս հետաձգվել են: Դեռևս այս տարվա հունվարին գործարար Դիեգո Դելլա Վալլեն տրամադրել էր վերանորոգման աշխատանքների համար անհրաժեշտ 32 մլն ԱՄՆ դոլար գումարը: 3 տարի տևողությամբ վերականգնման նախագիծը պետք է սկսվեր այս տարվա մարտին, այնուհետև այն տեղափոխվեց հուլիս, իսկ հիմա էլ հայտարարվել է, որ նախագիծը կմեկնարկի տարեվերջին՝ դեկտեմբերին: 50 հազար հանդիսատեսի համար նախատեսված ամֆիթատրոնը կառուցվել է մ.թ.ա. 80 թվականին Տիտոս կայսեր օրոք և օգտագործվել գլադիատորական մարտերի համար: Այն համարվում է Հռոմի ճարտարապետական լավագույն կոթողներից մեկը: Վերջին տասնամյակի ընթագքում Կոլիզեյի այցելուների թիվը տարեկան 1 մլն –ից հասել է 6 մլն-ի: Նշենք, որ երկարատև վերանորոգման և հիմքերի ամրացման աշխատանքներից հետո անցյալ տարի Իտալիայում բացվեց մեկ այլ թեքված պատմամշակութային համալիր՝ Պիզայի աշտարակը:
ԱՄՆ կառավարությունը ներկայացրել է Լոնդոնի «Նայն Էլմս» (Nine Elms) շրջանում կառուցվելիք դեսպանատան նախագծի մանրամասները: Շինության կառուցման մրցույթն անցկացվել էր դեռևս 2010 թ-ին, իսկ այժմ կառավարությունը ներկայացրել է ենթադրվող շինության նախագծի մանրամասները, ներառյալ՝ արտաքին տեսքը, շրջակա միջավայրը և բնապատկերները: 2 տարի առաջ Ֆիլադելֆիայում գտնվող «Կիրան Թիմբերլեյք» (Kieran Timberlake) ճարտարապետական ընկերությունը հաղթեց Մեծ Բրիտանիայում ԱՄՆ դեսպանատան նոր շենքը կառուցելու մրցույթում: Հաղթող նախագիծը պետք է կառուցվի Թեմզա գետի հարավային ափին և հագեցած լինի ժամանակակից էներգիա խնայող համակարգերով՝ արդյունքում զարգացնելով Լոնդոնի թույլ զարգացած շրջաններից մեկը: 11-հարկանի շինությունը կունենա 45 հազար քառակուսի մետր մակերես և կտեղավորի 1000 աշխատակցի: Խորհանարդանման նորակառույց դեսպանատան դիմային հատվածները կլինեն թափանցիկ ապակուց: Վերջիններիս վրա կներդրվեն թափանցիկ ֆոտովոլտաիկ վահանակներ՝ արևային էներգիան կլանելու համար: Ավելի հզոր արևային վահանակներ կտեղադրվեն նաև շինության տանիքին: 3 մեկ-հարկանի կառույցներ կտեղակայվեն դեսպանատան շենքի կողային մասերում՝ հիմնական կառույցի մուտքը հսկելու համար: Բացի այդ անվտանգության նպատակներով շինության ողջ տարածքը կպարունակի այգիներ, զբոսուղիներ և հսկա լողավազան «Օլին Արքիթեքթս» (Olin Architects) ընկերության կողմից նախագծված: Այս լողավազանը կառույցի անվտանգությունը կապահովի Թեմզա գետի կողմից: Նշենք, որ ավելի վաղ շինության բյուջեն հայտարարվել էր 500 մլն ԱՄՆ դոլար: Իսկ ԱՄՆ կառավարության վերջին հայտարարության ժամանակ այն կրկնապատկվել է և կազմել արդեն 1 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Շինարարության ավարտից հետո ԱՄՆ դեսպանատունը կդառնա մինչ օրս կառուցված ամենաթանկերից մեկը և կզիջի միայն Բաղդադում ու Իսլամաբադում տեղակայված ամերիկյան ամրոց-կայաններին: Աշխարհի ամենաթանկ դեսպանատներից մեկի շինարարությունը նախատեսվում է սկսել 2013թ-ին և ավարտել 2017-ին:
6 տարի տևած նախագծման, նախապատրաստական և շինարարական աշխատանքներից հետո Լոնդոնի «Օլիմպիական Այգին» ընդունել է իր ոչ-սպորտային այցելուներին: 11 մլրդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր շինարարական բյուջեյով այգում են տեղակայված Օլիմպիական հիմնական կառույցները, այդ թվում՝ Օլիմպիական մարզադաշտը, Զահա Հադիդի նախագծած ջրային մարզաձևերի հրապարակը, և «Վիլկինսոն Էյր Արքիթեքթս» (Wilkinson Eyre Architects) ճարտարապետական ստուդիայի հեղինակած ժամանակավոր բասկետբոլային մարզահրապարակը: Բացի այդ «Օլիմպիական Այգում» է վեր խոյանում ճարտարապետ Անիշ Կապուրի նախագծած ԱրսելորՄիտտալ Օրբիթ դիտահարթակ-աշտարակը: «Օլիմպիական Այգու» բացման պաշտոնական արարողությունը կկայանա այսօր՝ դրանով իսկ ազդարարելով Լոնդոն 2012 ամառային Օլիմպիական խաղերի սկիզբը: «Օլիմպիական Այգու» շինարարության համար 2006 թ-ին ավելի քան 200 տներ քանդվեցին, որպեսզի այգու շինարարության համար տարածք ազատվի: Սակայն նշենք, որ ապամոնտաժված տների շինանյութի մոտ 98 տոկոսն օգտագործվել է Օլիմպիական կառույցների շինարարության ժամանակ: Քանի որ «Օլիմպիական Այգին» կառուցվում էր նախկին արտադրական հողերի վրա, ապա կազմակերպիչները ստիպված են եղել փորել և հանել ավելի քան 1.4 մլն խորանարդ մետր կեղտոտված հող: Բացի այդ 5 հսկա լվացող մեքենաներ երկար ժամանակ աշխատել են շինհրապարակում, որպեսզի լվանան հողը յուղային, խեժային և ծանր մետաղների մնացորդներից: Ամառային Օլիմպիական խաղերի փակումից հետո «Օլիմպիական Այգին» կվերափոխվի: 2013 թ-ին Արևելյան Լոնդոնում 500 հազար քառակուսի մետր մակերեսով այգի կբացվի, որը կունենա «Թագուհի Եղիսաբեթի անվան Օլիմպիական Այգի» անվանումը: ԱրսելորՄիտտալ Օրբիթ դիտահարթակ-աշտարակը նախկինի պես վեր կխոյանա այգում, իսկ Օլիպիական մարզադաշտն էլ կվերակառուցվի, կփոքրացվի և կունենա 25 հազար նստատեղ:
Ընդամենը մի քանի տարի առաջ Պեկինում հանդիսավորությամբ և հպարտությամբ բացվեց Ազգային մարզադաշտը, որը հայտնի է նաև «Թռչնի բույն» (Bird’s Net) անվանմամբ՝ ճարտարապետության հրաշքն ու 2008 թ-ի Օլիմպիական խաղերի կենտրոնական կառույցը: Սակայն, ցավոք շինարարության ավարտից ընդամենը 4 տարի հետո Reuters լրատվական գործակալության ֆոտոլրագրող Դեյվիդ Գրեյը (David Grey) ամբողջ աշխարհին ներկայացրեց չoգտագործվող և լքված մարզադաշտի լուսանկարները: Նա նաև բացահայտեց, որ մի շարք այլ Օլիմպիական շինություններ, ինչպես օրինակ՝ հեծանվահրապարակը, թիավարության և ծովափնյա վոլեյբոլի հրապարակները, նույնպես չեն օգտագործվում և հետզհետե ավերվում են: NPR լրատվական կայքի հաղորդմամբ, «Թռչնի բույն» մարզադաշտի նախագծման խորհրդատու Այ Վեյվեյը (Ai Weiwei) հասկացավ, որ նոր մարզադաշտը դարձավ բազմաթիվ տհաճ քննարկումների առարկա և չինտեգրվեց քաղաքի կյանքին: Եվ քանի որ 2008 թ-ի Օլիմպիական խաղերից հետո մարզադաշտը գրեթե չի օգտագործվել, իսկ վերջինիս պահպանման համար տարեկան անհրաժեշտ է մոտ 10 մլն ԱՄՆ դոլար, ապա երբեմնի ծաղկող շինությունն այսօր հետզետե ավերվում է: Նույն սխալները չկրկնելու, «Օլիմպիական քրոնիկ ժառանգությունից» և ֆինանսական ծանրությունից խուսափելու նպատակով, 2012 թ-ի լոնդոնյան Օլիմպիական խաղերի կազմակերպիչները մեծ ուշադրություն դարձրին կառույցների կայունությանը՝ հույս ունենալով երկարացնել թանկ և յուրօրինակ օլիմպիական շինությունների կյանքը: International Herald Tribune ինտերնետային պարբերականի հաղորդմամբ, Օլիմպիական խաղերի կազմակերպիչները հասկացան, որ մշտական կառույցների կարիք չկա, և Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի շատ շինություններ նախագծեցին այնպես, որ խաղերից հետո վերջիններս հեշտությամբ հնարավոր լինի կամ վերափոխել, կամ էլ ապամոնտաժել: Այսպես՝ 12 հազար հանդիսատեսի համար նախատեսված բասկետբոլային մարզահրապարակը կարող է դառնալ մեծագույն ժամանակավոր շինությունը Օլիմպական խաղերի ողջ պատմության ընթացքում: Կազմակերպիչները համոզված են, որ խաղերից հետո հնարավոր կլինի հեշտությամբ ապամոնտաժել ողջ կառույցը, ներառյալ 12 հազար նստատեղերը, ենթակառուցվածքները, անգամ հանդերձարանները: 55 հազար հանդիսատեսի համար նախատեսված օլիմպիական մարզադաշտի տանիքն էլ խաղերից հետո կարելի է ապամոնտաժել: Նշենք, որ վերջինիս շինարարության համար պահանջվել է 3 անգամ ավելի քիչ պողպատ, քան «Թռչնի բնի» կառուցման ժամանակ: «Վորլդ Վայլդլայֆ» հիմնադրամի (World Wildlife Fund) և «Բիորեջիոնալի» (BioRegional) տարածած վերլուծությունը անցած շաբաթ հաստատեց, որ այս Օլիմպիական խաղերը հասան իրենց կանաչ նպատակին: Անխոս 2012 թ-ի լոնդնոյան Օլիմպիական խաղերը չեն կարող ամբողջությամբ լինել էկոլոգիապես մաքուր և կայուն: Բանն այն է, որ խաղերի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք ժամանած 600 հազարից ավելի զբոսաշրջիկները հսկայական ծանրաբեռնվածություն կառաջացնեն տրասպորտային միջոցերի վրա, դրանով իսկ մեծացնելով վառելիքի օգտագործումն ու շրջակա միջավայր արտանետված թունավոր նյութերի քանակը: Բայց քանի որ ողջ աշխարհն այսօր ձգտում է կայուն զարգացման, ապա շատ հնարավոր է, որ հաջորդ Օլիմպաիական խաղերի ժամանակ այս հարցն էլ լուծվի:
Ֆլորիդա նահանգի Պալմ-Բիչ քաղաքում գտնվող առանձնատունը, որտեղ ապրել և մահացել է մաֆիայի պարագլուխ Ալ-Կապոնեն, վաճառքի է հանվել 9.95 մլն ԱՄՆ դոլարով: Մինչ օրս առանձնատունը բազմաթիվ սեփականատերեր է ունեցել, բայց վերջին սեփականատերը՝ Փիթեր Կորսելը, ավելի քան 1 տարի է ծախսել առանձնատունն իր նախնական տեսքին բերելու համար: Այսօր Ֆլորիդայում գտնվող առանձնատունն ունի այն տեսքը, երբ այնտեղ ապրել է հայտնի մաֆիոզը: Կորսելի ջանքերով վերանորոգվել է պատշգամբը, դարպասների մոտ գտնվող պահակատունը, բրոնզե արձանիկները, ծովափը, որտեղ Կապոնեն ձուկ է բռնել, նրա սեփական լոգասենյակը, որը նախագծված էր «Ար-դեկո» ոճով՝ սև-ոսկեգույն գույներով: Ատլանտյան օվկիանոսի ափին գտնվող առանձնատունը Կապոնեն գնել էր 1928 թ-ին 40 հազար ԱՄՆ դոլարով, այն ժամանակ, երբ գտնվում էր իր հանցագործ կարիերայի գագաթնակետին: Այստեղ է նա սպասել «Ալկատրաս» բանտ տեղափոխմանը, երբ մեղադրվում էր հարկերից խուսափելու մեջ: Հենց այս առանձնատանն էլ մահացել է նա 1947 թ-ին՝ սիրող հարազատներով շրջապատված:
