Չիկագոյի քաղաքային իշխանությունները քննարկման են ներկայացրել վերգետնյա հանրային այգու կառուցման նախագիծ, տեղեկացնում է Chicago Tribune պարբերականը: Ըստ տարածած հաղորդագրության` այգին կկառուցվի քաղաքի երկաթգծի «Բլումինգդեյլ Թրեյլ» (Bloomingdale Trail) ճյուղի վերակառուցման արդյունքում: Ինչպես տեղեկացնում է մեկ այլ ինտերնետային պարբերական The Inhabitat-ը, այս՝ գետնից բարձր երկաթգիծը, շահագործումից դուրս է եկել դեռևս 1990-ական թվականներին, և այդ օրվանից բազմաթիվ կարծիքներ են հնչել այն վերակառուցելու վերաբերյալ: Հակառակ անվանման «Բլումինգդեյլ Թրեյլ» երկաթգիծն այսօր նման չէ ծաղկող հովտի, բայց ամեն ինչ կփոխվի, եթե վերոնշյալ նախագիծը կյանքի կոչվի: «Օդային» այգու նախագիծն իրականացրել են «ԱՐՈՒՓ» (ARUP), «Ռոս Բարնի Արքիթեքթս» (Ross Barney Architects) և «Միշել վան Վալքենբերգ Ասոշիեյթս» (Michael van Valkenburg Associates) ճարտարապետական ընկերությունների մասնագետները: Նախագծի սկզբնական փուլը նախատեսում է 4.3 կիլոմետր երկարությամբ ճանապարհահատվածի վերակառուցում: Նախագծի իրականացումից հետո, փողոցից 4.6 մետր բարձրության վրա այգու այցելուները կկարողանան գտնել հեծանվային ուղիներ, զբոսնելու արահետներ, նստարաններ և խաղահրապարակներ, ինչպես նաև ցուցահանդեսային հրապարակներ բաց երկնքի տակ: Այգու առաջին ճյուղի վրա կկառուցվեն 8 մուտքեր, որոնք հարմարեցված կլինեն ինչպես ոտքով քայլելու, այնպես էլ հեծանիվով անցնելու համար: Նախագծի շինարարության առաջին փուլը, ըստ նախնական հաշվարկների, կկազմի 46 մլն ԱՄՆ դոլար, ընդ որում ողջ գումարն արդեն գտնված է: Գումարի 37 մլն ԱՄՆ դոլարը հավաքվել է քաղաքային հիմնադրամներից, իսկ մնացած 7 մլն-ը կտրամադրեն 3 մասնավոր ընկերություններ: Քննարկվող ամբողջական նախագիծը գնահատվում է 80 մլն ԱՄՆ դոլար: Նախագծի հեղինակները հույս ունեն, որ շինարարությունը կսկսվի արդեն 2013 թ-ին, և, եթե ամեն ինչ ըստ որոշվածի ընթանա, ապա հանրային այգու առաջին հատվածը հանրության առջև կբացվի արդեն 2014-ին: Նշենք, որ այս ծրագրի իրականացման համար ներշնչանքի աղբյուր է դարձել Նյու Յորքում հաջողությամբ իրականացված «Հայ Լայն» (High Line) վերգետնյա հանրային այգին: Ծաղիկներից, ծառերից, թփերից, դիտահրապարակներից և զբոսնելու արահետներից բաղկացած այս այգին կառուցվել է վաղուց լքված վերգետնյա երկաթգծի վերակառուցման արդյունքում: Նախագծի իրականացման գաղափարն առաջացել է 2006 թ-ին և անթերի իրականացվել 2009-ին: Այգին այնքան գրավիչ է ստացվել, որ 2010 թ-ին որոշում է ընդունվել այն կրկնակի երկարեցնել: 2011 թ-ին արդեն այս նախագիծը կյանքի է կոչվել և կա մշակված տարբերակ: Այգու շինարարության 3-րդ փուլը կգրավի քաղաքի «Հադսոն Ռեյլ Յարդս» (Hudson Rail Yards) հատվածը: Նախագիծն իրականացրել են «Ջեյմս Քորներ Ֆիլդ Օփերեյշնս» (James Corner Field Operations) կանաչապատման և «Դիլլեր Սքոֆիդիո և Ռենֆրո» (Diller Scofidio + Renfro) ճարտարապետական ընկերությունները: Ի դեպ այս 2 ընկերությունների համագործակցության արդյունքում էլ կառուցվել են ծրագրի առաջին 2 փուլերը: Ըստ նախնական տվյալների՝ այս նախագծի բյուջեն կկազմի 90 մլն ԱՄՆ դոլար, ընդ որում, ողջ գումարը նվիրատվությունների արդյունքում է հավաքվել: «Հայ Լայն» այգու 3-րդ, վերջնական փուլի ավարտը նախատեսված է 2014 թ-ին:
Այսօր, ամբողջ աշխարհում, շատ ճարտարապետներ նախատեսում են կառուցել փայտե երկնաքերեր: Կարող՞ է, արդյոք, էկոլոգիապես մաքուր փայտանյութը փոխարինել ցեմենտին ու պողպատին, կարող՞ են, արդյոք, բետոնե ջունգլիները վերափոխվել փայտե երկնաքերերով քաղաքային անտառների: Ինչպես տեղեկացնում է CNN-ը, կանադական ճարտարապետական «ՄաքՖարլեյն Գրին Բիգգար Արքիթեքչր և Դիզայն» (McFarlane Green Biggar Architecture + Design) ընկերության տնօրեններից Մայքլ Գրինը (Micheal Green) հայտարարել է, որ պատրաստվում է Վանկուվեր քաղաքում կառուցել 30 հարկանի փայտյա երկնաքեր: Նշենք, որ այսօր Նորվեգիայում և Ավստրիայում ևս նախատեսում են կառուցել համապատասխանաբար 17 և 20 հարկանի փայտե երկնաքերեր: Ժամանակակից փայտե շինանյութը մեզ շրջապատում է վերջին 20 տարվա ընթացքում, սակայն մինչ վերջերս դրանք օգտագործվել են միայն ցածրահարկ շենքերի շինարարության համար: Բանն այն է, որ վերջերս շատ է խոսվում կլիմայական փոփոխությունների մասին, և ճարտարապետները սկսել են հնարավորություններ փնտրել՝ ինչպես օգտագործել փայտանյութը երկնաքերերի շինարարության համար: Ցեմենտն ու պողպատը շատ ամուր շինանյութեր են, սակայն էկոլոգիապես այնքան էլ մաքուր չեն՝ դրանց արտադրության տեսակետից: Ի դեպ, Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը հաշվարկել է, որ 10 կիլոգրամ ցեմենտի արտադրության ընթացքում արտանետվում է 6-9 կիլոգրամ ածխաթթու գազ: Միևնույն ժամանակ անտառների հատումն էլ էկոլոգիապես անվնաս չի հնչում, բայց խոսքը վերաբերում է Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի «կառավարվող» անտառներին: Գրինի փայտե երկնաքերը, որը ստացել է «Թոլվուդ» (Tallwood) անվանումը, ամբողջությամբ բաղկացած կլինի անտառանյութից: Երկնաքերն ամբողջությամբ կառուցվի նոր տեխնոլոգիաներով իրար ամուր սոսնձված փայտաշերտերից պատրաստված վահանակներից և հեծաններից, որոնք այնքան ամուր են, որ կարող են օգտագործվել պատերի, հատակների ու կրող կառուցվածքների համար: Այսօր աշխարհի ամենաբարձր փայտե երկնաքերը գտնվում է Լոնդոնում: 30 մետր բարձրությամբ «Սթադհաուս» (Stadthaus) փայտե շինությունը, որը նախագծել է ճարտարապետ Մյուրեյ Գրովը (Murray Grove), ունի 9 հարկ: Նշենք, որ անգամ սանդուխքները փայտից են: Շինության համար փայտանյութ մշակած «ԿէյԷլԷյջ» (KLH) ընկերության կոմերցիոն տնօրեն Քրեյգ Լիդդելի (Craig Liddell) խոսքերով, կառույցը հնարավոր կլիներ կառուցել մինչև 15 հարկանի, որից հետո միայն կարիք կլիներ այլ նյութերի, ինչպիսին է պողպատը, օգտագործումը: Նշենք, որ այս փայտե կառույցը համարվում է Լոնդոնի ամենաէներգախնայող կառույցներից մեկը: Բացի այդ, «հավաքովի» կառույցները համարվում են համեմատաբար էժան և շինարարության համար քիչ ժամանակ են պահանջում:
Ավստրալիայի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկը՝ «Հարբոր Բրիջը» (Harbour Bridge- Նավահանգստային կամուրջ) նշում է իր 80-ամյա տարեդարձը, հաղորդում է BBC-ն: 1149 մետր երկարությամբ կամուրջը, որի շինարարությունը տևել է մոտ 10 տարի, բացվել է 1932 թ-ի մարտի 19-ին: Հանրահայտ կամուրջի շինարարությունը սկսվել է 1923 թ-ին: Շինարարության ամբողջ ընթացքում օգտագործվել է ավելի քան 52.8 հազար տոննա պողպատ և աշխատել մոտ 1.4 հազար շինարար: The Huffingtonpost-ի տվյալներով, այս կամուրջը համարվում է «Գինեսի ռեկորդակիր»՝ որպես աշխարհի ամենալայն (49 մետր) երկարաթռիչք կամուրջ: Ըստ տարբեր լրատվամիջոցների տվյալների՝ 9.9 մլն ԱՄՆ դոլար (1932թ) արժողությամբ կամուրջի շինարարության ընթացքում 16 մարդ է զոհվել: Հանրահայտ կամուրջը, բացումից հետո, իրար է միացրել նավահանգստի հյուսիսային և հարավային ափերը: Սկզբնական շրջանում օրական կամուրջով երթևեկել է 11 հազար ավտոմեքենա, իսկ այսօր այդ թիվը հասնում է 160 հազարի: Նշենք, որ տեղացիները կամուրջի արտաքին տեսքի համար այն անվանում են նաև «կախիչ»: Բավականին երկար տարիներ պրն. ՋեյՋեյՍի Բրեդֆիլդը (JJC Bredfield) և Ռալֆ Ֆրիմանը (Ralph Freeman) պայքարել են կամուրջի նախագծի հեղինակի տիտղոսի համար: Արդյունքում «Հարբոր Կամուրջի հայր» է ճանաչվել պրն. Բրեդֆիլդը, ում մտքում ծագել է կամուրջի շինարարության գաղափարը: Իսկ ահա Ռալֆ Ֆրիմանը, ով նախագծել է կամուրջը և շինարարության իրականացման մանրամասները, մի փոքր ավելի ուշ «ազնվականի» կոչում է ստացել շինարարության մեջ ունեցած իր հսկայական ներդրման համար:
Ֆրասիական Պրովանս նահանգում գտնվող միջնադարյան Լաքոսթ (Lacoste) ամրոցում տեղադրվել է «Էն-Արքիթեքթս» (nARCHITECTS) ճարտարապետական գրասենյակի կողմից նախագծված կիսաթափանցիկ ու փայլուն «քամու տեսքով» (windshape) տաղավար, տեղեկացնում է The Inhabitat ինտերնետային պարբերականը: «Քամու տեսքով» տաղավարը, որը կարծես բարձրացել է հինավուրց ամրոցի գագաթին, կազմված է «սարդոստայնե պատերից», որոնք էլ իրենց հերթին կառուցված են բավականին հասարակ նյութերից՝ սպիտակ պլաստմասսե խողովակներ, ալյումինե սեղմակներ և ձգված պարաններ: Ընդ որում, տաղավարը կառուցված է այնպես, որ նա կարող է շարժվել քամու փչելուն զուգընթաց՝ տեղացի բնակիչների համար ստեղծելով յուրօրինակ և անկրկնելի տեսարան: Նշենք նաև, որ տաղավարը կարող է նաև ձայներ հանել ուժեղ քամու ժամանակ: Համակցված ցանցը կամարի տեսք է ստացել շնորհիվ կորերի, որոնք ստեղծվել են պողպատե ամրաններով, վերջիններս էլ ապահովում են կառույցի կայունությունը: Ինչպես նշվում է հոդվածում, «Քամու տեսքով» տաղավարի կառուցմանը հեղինակներից բացի մասնակցել են նաև տեղի ուսանող-ճարտարապետները, ում համար էլ սա յուրօրինակ աշխատանքային փորձ է հանդիսացել: Իսկ քաղաքային իշխանությունները, գնահատելով տաղավարի գրավչությունը, օգտագործում են այն տարբեր տեսակի միջոցառումների, համերգների և ցուցահանդեսների անցկացման համար:
Լոնդոնի «Քինգս Քրոսս» (King’s Cross) պատմական երկաթգծային կայարանում ավարտվել են հինգ տարի տևած վերականգնողական աշխատանքները, իսկ կայարանի բացման հանդիսավոր արարողությունը նախատեսված է մարտի 19-ին, տեղեկացնում է The Inhabitat կայքը: Վերականգնողական աշխատանքների նախագիծն իրականացրել են «Ջոն ՄաքԱսլան և Գործընկերներ» (John McAslan + Partners) ճարտարապետական գրասենյակի մասնագետները 3 մասով՝ կառույցների կրկնակի օգտագործում, վերականգնում և նոր շինարարություն: Տանիքները և որոշ շինություններ վերանորոգվել են և կրկին կօգտագործվել, կայարանի պատմական նշանակության շենքի ճակատը զգուշորեն և մանրակրկիտ վերանորոգվել է, իսկ ահա կայարանի արևմտյան մասում նոր տանիք է կառուցվել: Արևմտյան մասը ծածկում է 150 մետր թռիչքով ապակեպատ տանիքը, որն այս տարածքը լցնում է բնական լույսով: Բացի վերոնշյալը, 784 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ վերականգնողական ծրագրի ընթացքում բարելավվել են ուղևորների երթևեկության պայմանները, տեղադրվել են արևային ֆոտովոլտաիկ համակարգեր, ինչպես նաև երկաթգծային հարթակներում նոր լուսավորություն է տեղադրվել: Նշենք նաև, որ վերանորոգման աշխատանքներում ներգրավվել են 5 հազար մարդ, օգտագործվել է մոտ հազար տոննա պողպատ, 1 մլն հատուկ պատրաստված «պատմական» աղյուսներ և 5 մլն կերամիկական սալիկներ, 5 մլն մետր երկարությամբ լարեր: Քանի որ կայարանի շենքն ընդգրկված է առաջին մակարդակի պատմական շինությունների ցանկում, ապա վերականգնման ժամանակ մասնագետները պարտավոր էին աշխատանքները կազմակերպել այնպես, որ կայարանի ճակատը անփոփոխ մնար: Վերանորոգումն իրականացվել է մանրակրկիթ և բարձր մակարդակով, կառույցի դիմային հատվածը մնացել է անփոփոխ, զուգահեռ բացվել են ուղևորների և երկաթգծային աշխատողների համար նոր սրահներ, գրասենյակներ, ինչպես նաև սրճարաններ, բարեր ու առևտրային կենտրոններ: Մարտի 19-ի բացման հանդիսավոր արարողությունից հետո նորակառույց ապակեպատ տարածքը կդառնա կայարանի «սիրտը»: Այս տանիքը, որը գտնվում է պատմական ճակատի կողքին, երբեմնի գորշ ու մռայլ կայարանը վերածում է լուսավոր և երկար սպասված այցելության վայրի: Նշենք, որ «Քինգս Քրոսս» երկաթգծային կայարանը կառուցվել է 1852 թ-ին Լոնդոնի կենտրոնական հատվածի հյուսիսային մասում և անվանել ի պատիվ Լոնդոնի Քինգս Քրոսս շրջանի: Կայարանի կառուցման նախագիծն առաջին անգամ ներկայացվել է 1848 թ-ի դեկտեմբերի, իսկ վերջնական նախագիծը մշակել է ճարտարապետ Լյուիս Քյուբիթթը (Lewis Cubitt):
